De politieke verhoudingen in Nederland staan opnieuw op scherp na de publicatie van de meest recente peiling van Maurice de Hond. Hoewel het kabinet-Jetten nog geen volledig jaar aan het roer staat, zijn de effecten van het beleid en de interne dynamiek nu al duidelijk zichtbaar in het politieke landschap.
Man in a dark suit and light blue tie speaks at a microphone against a blue stage backdrop to a formal audience.
Coalitiepartijen kelderen in zetelaantal
Uit de peiling, die werd besproken bij het programma Nieuws van de Dag op SBS6, blijkt dat de zittende coalitie bestaande uit D66, VVD en CDA gezamenlijk nog maar op 39 zetels uitkomt.
Dit is een forse terugval ten opzichte van de 66 zetels die deze partijen gezamenlijk wisten te behalen tijdens de laatste verkiezingen in 2025. Destijds verdeelden D66, VVD en CDA respectievelijk 26, 22 en 18 zetels onder elkaar.
Nu zijn dat er nog slechts 16 voor D66, 12 voor de VVD en 11 voor het CDA, wat neerkomt op een verlies van 27 zetels in minder dan een jaar tijd.
De trend van zetelverlies voor de coalitiepartijen zet zich bovendien door. In vergelijking met de peiling van 2 oktober dit jaar, waarin de coalitie nog op 42 zetels stond, is er opnieuw verlies geboekt: D66 levert twee zetels in, het CDA verliest er één, terwijl de VVD blijft hangen op 12.
De partijen aan de andere zijde van het spectrum, zoals PRO, SP, Partij voor de Dieren en Volt, profiteren van deze verschuiving.
PRO groeit uit tot grootste partij
De partij PRO, onder leiding van Jesse Klaver, weet als geen ander te profiteren van de huidige situatie. Met maar liefst 30 zetels in de peiling is PRO de grootste partij van Nederland.
Deze toename komt niet als een verrassing voor politiek analisten: door wekenlang bepalende beleidsmaatregelen samen met de oppositie vorm te geven, heeft PRO zijn profiel en aantrekkingskracht versterkt.
Opvallend is dat de partij, ondanks haar positie als oppositiepartij, steeds vaker wordt gezien als onderdeel van het bestaande politieke bestel, zij het met een duidelijk progressieve inslag.
De overige partijen in de peiling
Volgens de gegevens van Peilingen Nederland, dat de cijfers van Maurice de Hond overneemt, komt de ranglijst er als volgt uit te zien: PRO staat bovenaan met 30 zetels. JA21 volgt met 20 zetels, terwijl de PVV op 19 staat.
D66 is met 16 zetels de grootste binnen de coalitie. Forum voor Democratie (FVD) en de VVD delen de vijfde plek met elk 12 zetels. Het CDA volgt met 11 zetels. SP, Partij voor de Dieren en 50PLUS hebben elk 5 zetels, Volt heeft er 4.
ChristenUnie, SGP en DENK noteren ieder 3 zetels, en BBB sluit de rij met 2 zetels.
Diepe crisis bij D66, VVD en CDA
Voor D66 zijn de cijfers ronduit desastreus. De partij onder leiding van Jetten is gekelderd van 26 naar 16 zetels sinds het aantreden als premier.
Het verlies van tien zetels in zo’n korte periode is ongekend en wordt deels toegeschreven aan het beleid van de partij, dat volgens critici te veel concessies doet en te weinig herkenbare resultaten boekt.
De aanpassingen van belastingplannen aan de wensen van PRO en de vastberadenheid om vast te houden aan het asiel- en klimaatbeleid leiden tot verwarring bij de achterban.
De VVD, ooit de partij van daadkracht, bungelt nu op het dieptepunt van 12 zetels – een niveau dat het voor het laatst zag in 2008. Ondanks beloften om de rem te zetten op nieuwe uitgaven en beleid van Den Haag, overheersen uitleg, excuses en interne incidenten.
Het beeld van een krachtige liberale partij is vervangen door een partij die vooral bezig lijkt te zijn met het beperken van schade, wat niet onopgemerkt blijft bij de kiezers.
Het CDA heeft eveneens te maken met aanhoudend verlies en staat nu op 11 zetels. De weigering van minister Van den Brink om de asieldwang te schrappen en het uit handen geven van het Belastingplan aan PRO wordt gezien als een strategische misser.
De onderhandelingen rond het spaargeld van de middenklasse hebben het CDA verder van de kiezer verwijderd, die nu eerder kiest voor partijen met een duidelijker profiel.
Belastingplan veroorzaakt breuklijnen
Het recente Belastingplan fungeert als een kantelpunt voor de coalitie. In plaats van steun te zoeken bij partijen op rechts, zocht het kabinet aansluiting bij PRO. In ruil daarvoor werden aanpassingen doorgevoerd die vooral de traditionele achterban van de coalitie treffen, zoals de middeninkomens, spaargeld en de energierekening.
Deze concessies voeden het beeld dat de oppositie inmiddels aan de touwtjes trekt, wat de electorale schade voor de coalitiepartijen vergroot.
Rechts groeit en stelt zich assertief op
De partijen aan de rechterzijde van het politieke spectrum laten een duidelijke groei zien. Forum voor Democratie (FVD) stijgt naar 12 zetels, een winst van vijf ten opzichte van de verkiezingen, mede dankzij hun standpunten tegen asielbeleid, klimaatmaatregelen en steun aan Oekraïne.
JA21 klimt naar 20 zetels, terwijl de PVV 19 zetels noteert. Gezamenlijk zijn FVD, JA21 en PVV nu goed voor 51 zetels, waarmee ze de coalitie ruim voorbijstreven. Opvallend is dat JA21 de deur naar samenwerking met het huidige kabinet openhoudt, wat twijfels oproept bij kiezers die juist een duidelijke breuk met het ‘kartel’ willen.
Kiezers zoeken naar duidelijkheid
Meer dan veertig procent van de kiezers die bij de vorige verkiezingen nog op de coalitie stemden, is inmiddels vertrokken. Zij zijn niet plotseling apolitiek geworden, maar lijken op zoek naar partijen die zich duidelijk uitspreken tegen de heersende praktijk in Den Haag en heldere keuzes durven maken.
De kiezers reageren vooral op consistentie en transparantie, ongeacht de toon. Of het nu gaat om migratie, klimaat, koopkracht of steun aan Oekraïne: partijen die hun standpunten scherp formuleren, plukken hier direct electoraal de vruchten van.
Mandaat van het kabinet brokkelt af
Hoewel uiteindelijk alleen verkiezingen beslissen over de machtsverhoudingen, kan het kabinet met slechts 39 van de 150 zetels in de peilingen nauwelijks nog spreken van een stevig mandaat. Terwijl gevoelige dossiers als het Belastingplan en hervormingen van de energierekening op de agenda staan, groeit de roep om een pas op de plaats.
Vanuit verschillende hoeken klinkt het voorstel om grote beleidsdossiers tijdelijk stil te zetten en nieuwe verkiezingen uit te schrijven. Het uitblijven daarvan wordt door sommigen uitgelegd als angst voor het oordeel van de kiezer.
Spanning richting de Provinciale Statenverkiezingen
In maart staan de Provinciale Statenverkiezingen op het programma, waarna de nieuwe leden van de Eerste Kamer worden aangewezen. Dit moment kan bepalend zijn voor de slagkracht van het kabinet-Jetten. De verkiezingen bieden kiezers een directe mogelijkheid om hun onvrede of steun te uiten richting Den Haag.
Tot die tijd nemen de spanningen binnen de coalitie toe en groeit de druk op Jetten om te kiezen tussen vasthouden aan de huidige koers of het inslaan van een nieuwe weg.
Comments